बिहारमध्ये महिलांच्या खात्यात थेट 10 हजार रुपयांची आर्थिक मदत जमा झाल्यानंतर संपूर्ण देशात या योजनेची जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे. निवडणुकीपूर्वी सुरू झालेल्या या योजनेतून काही तासांतच लाखो महिलांना 10,000 रुपये जमा झाल्याचा मेसेज आला आणि गावोगावी ही योजना चर्चेचा विषय बनली.
परंतु या योजनेचा उद्देश महिलांना फक्त पैसे देणे नाही. अनेकांच्या मनातील “दर महिन्याला 10 हजार मिळणार” हा गैरसमज चुकीचा आहे. ही मदत एकदाच देण्यात येणारी स्टार्टअप सहाय्य रक्कम आहे, ज्यातून महिलांना लहान व्यवसाय सुरू करण्यासाठी हातभार लावला जातो.
महाराष्ट्रातही अशी मदत लागू होऊ शकते का?
महाराष्ट्रात सध्या LIDCOM, MAVIM, समाजकल्याण विभाग अशा अनेक संस्थांच्या माध्यमातून महिलांना कर्ज व सबसिडी दिली जाते. मात्र बिहारप्रमाणे एकदाच मिळणारे थेट 10 हजारांचे अनुदान आणि त्यानंतर व्यवसाय यशस्वी झाल्यास 2 लाख रुपये अतिरिक्त मदत — हा मॉडेल महाराष्ट्रातील धोरणकर्त्यांसाठीही अभ्यासाचा विषय ठरत आहे.
बिहारमधील अनुभव असा की आर्थिक मदत मिळताच अनेक महिलांनी लगेच स्वतःचा लहान व्यवसाय सुरू केला. यामुळे महाराष्ट्रातही “स्टार्टर फंड” मॉडेल लागू करावे का? असा प्रश्न तज्ज्ञ उपस्थित करत आहेत.
बिहार योजनेचे मुख्य मुद्दे — महाराष्ट्रासाठी कोणता धडा?
या योजनेत जमा झालेले 10 हजार रुपये मासिक पेंशन किंवा नियमित मदत नाही. ही एकदाच मिळणारी अनुदानरूप रक्कम आहे, ज्यातून महिला शीलाई, बुटीक, शेती, डेअरी, बेकरी किंवा किराणा सारखा लहान व्यवसाय सुरू करू शकतात.
महिलेने हे पैसे योग्य कामात वापरले तर 6 महिन्यांनी सरकारी टीम पाहणी करते. व्यवसाय वाढत असल्याचे निदर्शनास आल्यास महिलेस 2 लाख रुपये पर्यंत अतिरिक्त फंड दिला जाऊ शकतो.
महाराष्ट्रातील महिलांना MUDRA, MAVIM, LIDCOM अशा योजनांमधून कर्ज घेताना अनेक प्रक्रिया, कागदपत्रे आणि विलंबाची अडचण येते. त्यामुळे बिहारचा ‘नो-रिपेमेंट अनुदान’ मॉडेल अधिक सोपा व आकर्षक असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
हेही वाचा: महिलांसाठी सरकारची कमी व्याजदराची कर्जसहाय्य योजना.
कोणत्या महिलांना बिहारमध्ये हा लाभ मिळतो?
या मदतीसाठी महिला —
बिहारची कायम रहिवासी असावी.
महिलेचे वय 18 ते 60 वर्ष असावे.
महिला विवाहित असावी.
महिला स्वयं-साहाय्य गटाशी (SHG) जोडलेली असावी.
महाराष्ट्रातही बचतगट संरचना मोठी असल्याने, राज्य सरकारने असा मॉडेल आणायचे ठरवले तर अंमलबजावणी सोपी होऊ शकते, असे जाणकारांचे मत आहे.
